Ο Παλαμάς, απαράμιλλος συνταιριαστής των σπουδαίων ιστορικών στιγμών του ελληνισμού και των κορυφαίων χριστολογικών εκφάνσεων της Ορθοδοξίας, εμβαπτισμένων λυρικά στην ψυχή του νεοέλληνα, υπήρξε παρών και εξακολουθεί να μας θυμίζει με τα ποιήματά του τη συμμετοχή του σε όλες τις εκδηλώσεις του καθημερινού βίου.
Στο ποίημά του «Η δόξα στο Μισολόγγι», γραμμένο στα εκατόχρονα της Εξόδου του Μεσολογγίου, ο εθνικός παλμός συνάπτεται με τον πόνο της μεγάλης θυσίας των ηρώων και μεγαλύνεται με την αναφορά στη μέρα της εορτής των Βαΐων, ημέρα δεινών αντιφάσεων κατά την επικοδραματική πρακτική του ποιητή, όταν η θριαμβευτική είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα έρχεται σε υπαρξιακή αντίθεση με την απόφαση των πολιορκημένων να επιχειρήσουν την Έξοδό τους το Σάββατο του Λαζάρου. Ο ποιητής αφήνει έντεχνα να υφέρπει το κοινό στοιχείο των δύο ιστορικών συμβάντων. Το πρώτο οδηγεί τον Χριστό στο μαρτύριο, τη θυσία και, διά της πρώτης Αναστάσεώς του, στην «μεγάλη» Ανάσταση, ενώ η Έξοδος, διά του ηρωικού μαρτυρίου και της θυσίας του λαού του Μεσολογγίου, υπόσχεται μιαν άλλη, μιαν εθνική Ανάσταση.
Επιλέξαμε μερικές μόνο στροφές από το εθνικής σημασίας αυτό ποίημα, του οποίου η διάχυτη χαρμολύπη παραπέμπει στην εαρινή θλίψη της Μεγάλης Εβδομάδας.
Η δόξα στο Μισολόγγι
(1826 – 1926)
Στ’ αλατόσπαρτα ζης αφρολουλούδια,
Γη, σα νιόβγαλτη από τα σταλωμένα
σπλάχνα της ρηχοθάλασσας που τρέφει
πλούσια τα ψάρια.
Και γίνονται καθρέφτες τα ιλαρά σου
νερά, ωραιότερα μέσα τους να βλέπουν
λυγερές, ηλιογέρματα, φεγγάρια,
τα πρόσωπά τους.
[…]
Η ελιά σου, κι ας τη λάβωσε του Αράπη
το τσεκούρι, για σε καρπερή πάντα,
περήφανη κ’ η που έγινε ψωμί σου
φτωχή αρμυρήθρα.
[…]
Γη μοιρόγραφτη, πάνε εκατό χρόνια.
Πώς τη δαρμένη κράτησες Ελλάδα
στο λυγισμένο το κορμί σου απάνου,
Γη στοιχειωμένη,
και καθώς με το βάρος της βροντώντας
έπεσες, πώς υψώθηκες να πάρης
το φύσημά σου και το ανάσασμά σου
στους ουρανούς μου!
[…]
Από το φως αυτό στου κοντυλιού μου
την άκρη πήρα κ’ έσκυψα να γράψω,
χάραξα έν’ όνομα, είπα στους αιώνες,
ΤΟ ΜΙΣΟΛΟΓΓΙ!
[…]
Μούσα των Πανελλήνων, ταιριασμένη
με του σοφού ρυθμού το βήμα, γίνε
ψαλμός εσύ στην εκατοχρονήτρα
της Γης μου χάρη·
Ψάλε πάλι: «Καημένο Μισολόγγι»,
δαρμός, κλαημός και μοιρολόι σε λένε.
Πώς κλαίτε, μάννες για παιδιά, για μάννες
παιδιά πώς κλαίνε!
–Δεν κλαίμε εμείς το σκοτωμό, εμείς κλαίμε
το σκλαβωμό. Α! το βράδυ του Λαζάρου…
Πατρίδα, ποιος θ’ αδράξει από τα νύχια
κ’ εσέ του Χάρου;
Χριστέ, για τους πιστούς σου ξημερώνει
χαροποιά η γιορτή σου η βαγιοφόρα,
τρυπάν εμάς τα καρφιά του Σταυρού σου,
Χριστέ, από τώρα!
[…]
Μισολόγγι! Χαρά της ιστορίας,
Γη επαγγελμένη! Πάνε εκατό χρόνια,
κι ας πάνε. Η θύμηση άχρονη μπροστά σου
θα γονατίζη.
[25 Απρ. 1926]
